İrade Terbiyesi Nedir? İrade, Özgürlük ve Başarı Arasındaki İlişki
İrade, insanın kendini yönetebilme becerisidir. Kişinin hayattan ne istediği, ne yapacağı ve hangi rolü üstleneceği büyük ölçüde kendine hâkim olabilmesine bağlıdır. Nitekim Poyat (2019) bu durumu şu sözlerle ifade eder:
“İnsan kendine hâkim olmanın paha biçilemez bir değer olduğunu zamanla öğrenecektir.”
Günlük hayatta hepimiz benzer cümleler kurarız:
“Sabah erken kalkmak istiyorum ama…”,
“Bu yaz okumak istediğim onlarca kitap vardı ama…”,
“Aslında ben de yapabilirim ama…”
Hepimizin hayalleri, hedefleri ve daha iyi bir yaşam isteği vardır. Ancak bu isteklerin ne kadarı eyleme dönüşmektedir? Sürekli deneyip başarısız mı oluyoruz, yoksa hiç başlamıyor muyuz? En son ne zaman çok istediğin bir hedef için sonuna kadar mücadele ettin?
İrade Neden Bu Kadar Önemlidir?
Başarı, sadece istemekle değil; istikrar, süreklilik ve irade ile mümkündür. Bugün milyonlarca insan tarafından tanınan bilim insanları, yazarlar ve sanatçılar ortak bir noktada buluşur:
Her gün, tekrar tekrar çalışmış olmaları.
Onları farklı kılan şey olağanüstü yetenekler değil, geçici arzulara karşı koyabilme becerileridir. Poyat (2019) bu durumu şöyle açıklar:
“Kararlı bir iradenin karşısında ancak devamlı bir güç durabilir. Tutkularımız ise doğası gereği geçicidir.”
Yani kısa süreli hevesler değil; sürekli beslenen bir iç güç başarıyı mümkün kılar.
İrade Terbiyesi Nedir?
İrade kimileri için bir erdem, kimileri için öğrenilmiş bir davranış biçimi, kimileri içinse kontrol edilemeyen bir güçtür. Peki irade terbiye edilebilir mi?
Evet. İrade, tıpkı bir kas gibi çalıştırıldıkça güçlenir.
İrade terbiyesi, kişinin:
- Dürtülerini tanıması
- Kendini sabote eden alışkanlıklarını fark etmesi
- Hedeflerine engel olan iç ve dış faktörleri belirlemesi
sürecidir.
İradenin Önündeki Psikolojik Engeller
Her bireyin iradesini zorlayan engeller farklıdır:
- Dürtü kontrolü sorunları: Anlık hazların peşinden sürüklenme
- Çevresel baskılar: Başkalarının beklentileriyle yaşamak
- Erteleme ve tembellik: Bahanelerle zamanı boşa harcamak
Bu engeller fark edildiğinde, kişi artık kendi iç düşmanını tanımış olur. Tanınan bir engelle baş etmek ise her zaman daha kolaydır.
Poyat’ın İrade Terbiyesi adlı eseri, bu noktada okuyucuya çeşitli yol haritaları sunmaktadır.
Alışkanlık Değiştirmek ve İrade
Yeni bir davranış kazanmak ya da eski bir alışkanlığı bırakmak zorlu bir süreçtir. Özellikle başlangıç aşamasında kişi zorlanabilir. Ancak burada kritik nokta şudur:
Her gün küçük de olsa düzenli bir çaba göstermek.
Zamanla bu çaba bir alışkanlığa, alışkanlık ise bir yaşam biçimine dönüşür. O noktadan sonra irade kullanımı daha az enerji gerektirir.
Çalışmak, Mutluluk ve Özgürlük Arasındaki Bağ
Herkesin hedefleri ve çalışma kapasitesi farklıdır. Kimi için günde saatlerce çalışmak mümkündür, kimi için ise 10 dakika bile büyük bir adımdır. Ancak değişmeyen tek gerçek şudur:
Düzenli ve istikrarlı çalışma başarı getirir.
Freud’un da ifade ettiği gibi mutluluk iki temel üzerine kuruludur:
çalışmak ve sevmek.
İrade, özgürlük, mutluluk ve çalışma birbirini besleyen bir döngüdür. Kişi iradesini terbiye ettikçe özgürleşir; özgürleştikçe daha anlamlı bir yaşam kurar.
Poyat (2019) bu durumu şu sözlerle özetler:
“Sadece düzen, sükûnet ve verimli çalışmakla hayat gerçek mutluluğuna kavuşur.”
Sonuç: İrade Geliştirilebilir
İrade doğuştan sabit bir özellik değildir.
Tanınabilir, eğitilebilir ve geliştirilebilir.
Kişi kendini tanıdığında, engellerini fark ettiğinde ve her gün küçük ama kararlı adımlar attığında; irade artık bir zorunluluk değil, doğal bir yaşam becerisi haline gelir.